{"id":76,"date":"2015-10-28T16:14:19","date_gmt":"2015-10-28T15:14:19","guid":{"rendered":"http:\/\/192.168.151.5\/?page_id=76"},"modified":"2016-04-06T08:22:56","modified_gmt":"2016-04-06T07:22:56","slug":"v-kuchyni","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/drs-projekty.cz\/pl\/pro-dospele\/zemedelstvi-a-kuchyne\/v-kuchyni\/","title":{"rendered":"W kuchni"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

W okresie paleolitu ludzie od\u017cywiali si\u0119 polowaniem i zbieractwem. W ten spos\u00f3b mo\u017cna by\u0142o jednak utrzymywa\u0107 tylko nieliczn\u0105 populacj\u0119. Wraz z przej\u015bciem na rolnictwo spo\u0142ecze\u0144stwo nauczy\u0142o si\u0119 produkowa\u0107 nadwy\u017cki, co przyczyni\u0142o si\u0119 do sta\u0142ego wzrostu liczby ludno\u015bci Jednocze\u015bnie ludzie stali si\u0119 ca\u0142kowicie uzale\u017cnieni od urodzaju, kt\u00f3rego niedostateczno\u015b\u0107 mog\u0142a by\u0107 fatalna. Z tego powodu przyrz\u0105dzanie potraw i ucztowanie w kulturach prehistorycznych i \u015bredniowiecznych nabiera\u0142o bardzo wa\u017cny, wr\u0119cz \u015bwi\u0119ty wymiar.<\/p>\n

\"Ceramika<\/a>

Ceramika s\u0142owia\u0144ska<\/p><\/div>\n

Kultura \u0142u\u017cycka<\/strong>, kt\u00f3rej lud zbudowa\u0142 pierwsze grodzisko w Kocob\u0119dzu, istnia\u0142a dawno przed pojawieniem si\u0119 jakichkolwiek \u017ar\u00f3de\u0142 pisemnych, dotycz\u0105cych naszych teren\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c w tych czasach ucztowanie mia\u0142o szczeg\u00f3lne znaczenie. Elitarne warstwy wojownik\u00f3w demonstrowa\u0142y i utrwala\u0142y swoj\u0105 wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bnie poprzez wsp\u00f3lne ucztowanie. Jako dow\u00f3d materialny s\u0142u\u017c\u0105 nam odkrycia grobowe – zmarli byli chowani wraz z r\u00f3\u017cnymi przedmiotami z jako\u015bciowej, bogato zdobionej ceramiki<\/strong> – misami, garnkami i kielichami, jakby mia\u0142a na tamtym \u015bwiecie odby\u0107 si\u0119 jeszcze jedna, ostatnia uczta.<\/p>\n

W przypadku S\u0142owian<\/strong>, drugich mieszka\u0144c\u00f3w Grodziska w Kocob\u0119dzu, obrz\u0119dowo\u015b\u0107 przyrz\u0105dzania niekt\u00f3rych potraw i ucztowania jest szczeg\u00f3lnie widoczna, a w dodatku znana r\u00f3wnie\u017c z analogii etnograficznych. Tradycyjne powitanie go\u015bcia chlebem i sol\u0105, kt\u00f3re w niekt\u00f3rych regionach przetrwa\u0142o do dzisiaj, ma swoje korzenie w okresie wczesnego \u015bredniowiecza.<\/p>\n

W odr\u00f3\u017cnieniu od ceramiki, kt\u00f3ra po tysi\u0105cleciach zalegania pod ziemi\u0105 mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 niby od\u0142o\u017cono j\u0105 wczoraj, artyku\u0142y spo\u017cywcze ulegaj\u0105 szybkiej degradacji. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce powszechne produkty spo\u017cywcze by\u0142y oparte na zbo\u017cach, jednak ilo\u015b\u0107 znalezionych ko\u015bci \u015bwiadczy o tym, \u017ce r\u00f3wnie\u017c mi\u0119so nie by\u0142o rzadko\u015bci\u0105.<\/p>\n

\"Spodni<\/a>

Spodni kamie\u0144 \u017carna odkryty na pierwszym przedgrodziu<\/p><\/div>\n

Chleb<\/strong> pieczono ju\u017c w m\u0142odszej epoce kamienia. Najdawniejszy chleb mia\u0142 prawdopodobnie posta\u0107 niekwaszonego placka chlebowego<\/strong>, p\u00f3\u017aniej pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c chleb kwaszony. W Europie \u015arodkowej, jeszcze na pocz\u0105tku epoki \u017celaza, rozcierano ziarna na p\u0142askim \u0142upanym kamieniu za pomoc\u0105 drugiego kamienia. Taki spos\u00f3b uzyskiwania m\u0105ki jest bardzo trudny i czasoch\u0142onny. Dla podwy\u017cszenia jako\u015bci jest w dodatku wymagane kilkakrotne przesiewanie i rozcieranie. Wraz z przyj\u015bciem kultury late\u0144skiej dosz\u0142o do zmian, w ramach kt\u00f3rych rozpowszechni\u0142o si\u0119 na terenach celtyckich stosowanie ma\u0142ych m\u0142ynk\u00f3w rotacyjnych – tzw. \u017caren<\/strong>. Zbo\u017ce wsypywa\u0142o si\u0119 otworem do przestrzeni pomi\u0119dzy kamieniem sta\u0142ym i rotuj\u0105cym. Po obwodzie narz\u0119dzia wysypywa\u0142a si\u0119 umielona m\u0105ka. M\u0142ynek tego rodzaju by\u0142 o wiele szybszy i bardziej skuteczny. \u017barna w r\u00f3\u017cnych wariantach przetrwa\u0142y do okresu \u015bredniowiecza, w kt\u00f3rym bardziej rozpowszechni\u0142y si\u0119 du\u017ce m\u0142yny. Jednak r\u0119czne, kamienne m\u0142ynki, jako wariant zapasowy, znale\u017aliby\u015bmy w gospodarstwach domowych jeszcze na pocz\u0105tku XX wieku.\u00a0 R\u00f3wnie\u017c na grodzisku Kocob\u0119dz-Podobora znaleziono tego rodzaju m\u0142ynki, pochodz\u0105ce z IX wieku.<\/p>\n

Dla S\u0142owian zamieszkuj\u0105cych Kocob\u0119dz byl chleb najwa\u017cniejszym artyku\u0142em spo\u017cywczym, kt\u00f3ry konsumowany by\u0142 przez wszystkie warstwy spo\u0142eczne. \u00d3wczesny chleb prawdobodobnie najbardziej przypomina\u0142by dzisiejszy chleb pe\u0142noziarnisty, jego kolor by\u0142 r\u00f3\u017cny – w zale\u017cno\u015bci od metody pieczenia. Zachowane pozosta\u0142o\u015bci chleb\u00f3w \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce ciasto by\u0142o cz\u0119sto solone i wzbogacane najr\u00f3\u017cniejszymi zio\u0142ami i przyprawami.<\/p>\n

\n

<\/i>Wiesz ?<\/span><\/a><\/p>\n

\n
\n

Czy wiedzia\u0142e\u015b, \u017ce:<\/strong><\/p>

Kronikarz Saxo Grammaticus opisa\u0142 w XII wieku poga\u0144skie rytua\u0142y, kt\u00f3re przetrwa\u0142y w\u015br\u00f3d S\u0142owian zamieszkuj\u0105cych wysp\u0119 Rugia. Podobno by\u0142 on \u015bwiadkiem obrz\u0119du, podczas kt\u00f3rego ksi\u0105dz boga \u015awi\u0119towita najpierw sprawdza\u0142, czy b\u00f3g przyj\u0105\u0142 ofiar\u0119 w postaci wina. Nast\u0119pnie przyniesiono du\u017cy placek miodowy. Zgodnie z opisem by\u0142 on na tyle du\u017cy, \u017ce m\u00f3g\u0142 si\u0119 za nim schowa\u0107 ca\u0142y cz\u0142owiek. Ksi\u0105dz zapyta\u0142 obecnych, czy go widz\u0105. Tamci w spos\u00f3b rytualny odpowiadali mu, \u017ce tak. Potem ksi\u0105dz odpar\u0142, \u017ce \u017cyczy sobie, by go w nast\u0119pnym roku nie widzieli \u2013 \u017ceby panowa\u0142a obfito\u015b\u0107 i placek by\u0142 jeszcze wi\u0119kszy.<\/p>\n<\/div>\n

Zamknij<\/a><\/p>\n <\/div>\n <\/div><\/p>\n

Nie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zapomnie\u0107 o pieczywie przeznaczonym na bardziej uroczyste okazje. W okresie prehistorii mo\u017cna opiera\u0107 si\u0119 jedynie na domys\u0142ach, jednak w czasach wczesnego \u015bredniowiecza przypuszczamy ju\u017c istnienie s\u0142odkiego pieczywa<\/strong>, szczeg\u00f3lnie plack\u00f3w<\/strong>.<\/p>\n

Kolejn\u0105 kategori\u0119 produkt\u00f3w u\u017cytku codziennego stanowi\u0142y kasze zbo\u017cowe<\/strong>. Pr\u00f3bki kasz znalezione w ca\u0142ej Europie pokazuj\u0105, \u017ce w czasach prehistorycznych kasze solono lub intensywnie omaszczano. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c dowody wyst\u0119powania kasz zapiekanych, natomiast raczej rzadko przyrz\u0105dzano kasze na s\u0142odko. W okresie prehistorii g\u0142\u00f3wn\u0105 substancj\u0105 s\u0142odz\u0105c\u0105 by\u0142 mi\u00f3d<\/strong>, mo\u017cna przypuszcza\u0107 r\u00f3wnie\u017c stosowanie suszonych owoc\u00f3w<\/strong>. Nie mo\u017cna zapomina\u0107 tak\u017ce o innych potrawach przyrz\u0105dzanych ze zb\u00f3\u017c. W\u015br\u00f3d S\u0142owian szczeg\u00f3ln\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142y si\u0119 jag\u0142y<\/strong> – gotowane, ca\u0142e ziarna prosa. Cz\u0119\u015b\u0107 zb\u00f3\u017c zbierano przed dojrzeniem – na etapie tzw. dojrza\u0142o\u015bci mlecznej, kiedy nadaj\u0105 si\u0119 one do bezpo\u015bredniego spo\u017cywania.\u00a0 Niedojrza\u0142e zbo\u017ca poddawano r\u00f3wnie\u017c pra\u017ceniu, w celu uzyskania naturalnie s\u0142odkawego smaku.<\/p>\n

Istnieje ca\u0142y szereg dowod\u00f3w na przer\u00f3bk\u0119 mi\u0119sa<\/strong> w \u00f3wczesnej kuchni. Cz\u0119sto znajdujemy ko\u015bci, kt\u00f3re widocznie zosta\u0142y posiekane, pokruszone lub wykazuj\u0105 \u015blady obr\u00f3bki cieplnej. Z niekt\u00f3rych zwierz\u0105t, m. in. ze \u015bwi\u0144, cz\u0119sto znajdujemy tylko z\u0119by i cz\u0119\u015bci czaszki. Obr\u00f3bce by\u0142o poddane praktycznie wszystko, poczynaj\u0105c od sk\u00f3ry, poprzez mi\u0119so i t\u0142uszcz, a ko\u0144cz\u0105c na ko\u015bciach, kt\u00f3re by\u0142y wa\u017cnym materia\u0142em. Mi\u0119so pieczono, gotowano i duszono, sma\u017cenie prawdopodobnie by\u0142o bardziej skomplikowane.<\/p>\n

Nieoddzieln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kuchni by\u0142y tak\u017ce r\u00f3\u017cne przyprawy. Jak ju\u017c by\u0142o powiedziane, do s\u0142odzenia u\u017cywano przede wszystkim miodu,<\/strong> ewentualnie owoc\u00f3w<\/strong>, prawdopodobne jest r\u00f3wnie\u017c stosowanie syropu klonowego<\/strong> lub brzozowego<\/strong>. Jako przyprawy s\u0142u\u017cy\u0142y g\u0142\u00f3wnie ro\u015bliny domowe, takie jak kminek<\/strong>, szczaw<\/strong>, rze\u017cucha<\/strong>, majeranek<\/strong>, mi\u0119ta<\/strong>, pietruszka<\/strong>, trawieniec<\/strong> i inne. Elitarne warstwy spo\u0142eczne w \u015bredniowieczu najprawdobodobniej mog\u0142y sobie pozwoli\u0107 r\u00f3wnie\u017c na produkty handlu dalekosi\u0119\u017cnego – cynamon<\/strong>, go\u017adzik<\/strong>, pieprz<\/strong> i inne. Do surowc\u00f3w importowanych nale\u017ca\u0142a s\u00f3l<\/strong>, kt\u00f3rej jednak nie brakowa\u0142o tak\u017ce w biedniejszych kuchniach, chocia\u017c wci\u0105\u017c nale\u017ca\u0142a ona do dro\u017cszych towar\u00f3w. Odkryte zosta\u0142y te\u017c przedmioty, kt\u00f3re mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 jako solniczki. Z owoc\u00f3w, ju\u017c na schy\u0142ku prehistorii, produkowano ocet.<\/p>\n

Z innych produkt\u00f3w spo\u017cywczych szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142y groch<\/strong> i soczewica<\/strong>. Groch cieszy\u0142 si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 popularno\u015bci\u0105, z p\u00f3\u017aniejszych okres\u00f3w znamy sporo sposob\u00f3w przyrz\u0105dzania grochu – zar\u00f3wno na s\u0142odko, jak i na s\u0142ono.<\/p>\n

\n

<\/i>Wiesz ?<\/span><\/a><\/p>\n

\n
\n

Czy wiedzia\u0142e\u015b, \u017ce:<\/strong><\/p>

W wykopalisku archeologicznym wczesnej epoki \u017celaza w austriackiej miejscowo\u015bci Hallstatt znaleziono ca\u0142y szereg dowod\u00f3w, \u015bwiadcz\u0105cych o uprawianiu marchwi. Ta jednak w\u00f3wczas zawiera\u0142a du\u017co nasion, nie by\u0142a zbyt s\u0142odka, raczej \u201ekorzenista\u201d. Z tego powodu nie u\u017cywano j\u0105 w formie warzywa, lecz uprawiano j\u0105 dla nasion s\u0142u\u017c\u0105cych jako przyprawa.<\/p>\n<\/div>\n

Zamknij<\/a><\/p>\n <\/div>\n <\/div><\/p>\n

Nie mo\u017cna zapomina\u0107 tak\u017ce o warzywach<\/strong> i owocach<\/strong>. Jednak nale\u017cy sobie u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce dzisiejsze owoce i warzywa s\u0105 wynikiem modyfikacji genetycznych dokonywanych na przestrzeni wiek\u00f3w – \u00f3wczesne warzywa niezbyt by nam si\u0119 spodoba\u0142y. Istniej\u0105 dowody na to, \u017ce w okresie prehistorii i wczesnego \u015bredniowiecza znano ju\u017c jab\u0142ka<\/strong>, czere\u015bnie<\/strong>, tarniny<\/strong> i \u015bliwki<\/strong>. Morele na tutejszych terenach uprawiano rzadko<\/strong>, natomiast brzoskwinie<\/strong>, kt\u00f3rych ludzie prehistoryczni nie znali, nale\u017ca\u0142y do cz\u0119sto przez S\u0142owian uprawianych drzew owocowych. Istnienie orzecha w\u0142oskiego udokumentowane jest dopiero od IX wieku, jednak nie wiadomo, do jakiego stopnia by\u0142 on rozpowszechniony. Je\u017celi chodzi o owoce \u201eegzotyczne\u201d, to w okresie wczesnego \u015bredniowiecza importowano figi<\/strong>, migda\u0142y<\/strong> i rodzynki<\/strong>.<\/p>\n

\n

<\/i>Wiesz ?<\/span><\/a><\/p>\n

\n
\n

Czy wiedzia\u0142e\u015b, \u017ce:<\/strong><\/p>

Warzenie piwa jest wynalazkiem pochodz\u0105cym z okresu prehistorii, prawdopodobnie z czas\u00f3w ok. 3000 lat p.n.e. Pierwotne piwo by\u0142o niechmielone, cz\u0119sto doprawiane r\u00f3\u017cnymi zio\u0142ami aromatycznymi, jednak s\u0105 dowody na to, \u017ce ju\u017c w X wieku stosowano chmiel. Istnia\u0142y r\u00f3\u017cne warianty piwa. Piwo z prehistorii i wczesnego \u015bredniowiecza nie by\u0142o zbyt mocne, ale bardzo bogate pod wzgl\u0119dem zawarto\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych. Jego znaczenie polega na tym, \u017ce prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0119powania bakterii w piwie jest o wiele mniejsza w por\u00f3wnaniu z wod\u0105, w dodatku jest ono cennym \u017ar\u00f3d\u0142em sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych i energii.<\/p>\n<\/div>\n

Zamknij<\/a><\/p>\n <\/div>\n <\/div><\/p>\n

Podstawowym, niezb\u0119dnym napojem by\u0142a woda<\/strong>. Mimo, \u017ce ludzie kopali studnie, preferowali oni naturaln\u0105, bie\u017c\u0105c\u0105 wod\u0119. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce ju\u017c w okresie prehistorii ludzie pili odwary z zi\u00f3\u0142 i s\u0142odzili wod\u0119 s\u0142odkim sokiem drzewnym. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cnym napojem by\u0142o piwo.<\/strong>\u00a0Dla dawnych S\u0142owian istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c mi\u00f3d pitny<\/strong>. Je\u017celi chodzi o wino<\/strong>, to w okresie halsztackim na naszych terenach jeszcze nie wyst\u0119powa\u0142o, jednak by\u0142o ono niezmiernie wa\u017cne w krajach \u015br\u00f3dziemnomorskich. Grecy i Rzymianie nadali winu status napoju alkoholowego o du\u017cym znaczeniu kulturalnym, kt\u00f3re dodatkowo wzros\u0142o wraz z rozszerzeniem chrze\u015bcija\u0144stwa, w kt\u00f3rym wino odgrywa\u0142o symboliczn\u0105 rol\u0119. S\u0142owianie znali ju\u017c wino i uprawiali winoro\u015bl.<\/p>\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W okresie paleolitu ludzie od\u017cywiali si\u0119 polowaniem i zbieractwem. W ten spos\u00f3b mo\u017cna by\u0142o jednak utrzymywa\u0107 tylko nieliczn\u0105 populacj\u0119. Wraz z przej\u015bciem na rolnictwo spo\u0142ecze\u0144stwo nauczy\u0142o si\u0119 produkowa\u0107 nadwy\u017cki, co przyczyni\u0142o si\u0119 do sta\u0142ego wzrostu liczby ludno\u015bci Jednocze\u015bnie ludzie stali si\u0119 ca\u0142kowicie uzale\u017cnieni od urodzaju, kt\u00f3rego niedostateczno\u015b\u0107 mog\u0142a by\u0107 fatalna. Z tego powodu przyrz\u0105dzanie potraw […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":70,"menu_order":3,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-76","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drs-projekty.cz\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/76","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drs-projekty.cz\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/drs-projekty.cz\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drs-projekty.cz\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drs-projekty.cz\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=76"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/drs-projekty.cz\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/76\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2239,"href":"https:\/\/drs-projekty.cz\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/76\/revisions\/2239"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drs-projekty.cz\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/70"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drs-projekty.cz\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=76"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}